WETENSCHAPPELIJK ONDERBOUWD
Heeft oefenen zin voor een capaciteitentest?
Ja, en voor een capaciteitentest kunnen we het zelfs per onderdeel uitsplitsen. Sommige onderdelen reageren namelijk sterker op oefening dan andere. Hieronder lees je hoe de onderdelen van de capaciteitentest reageren op oefenen. Met de wetenschappelijke onderbouwing erbij.
Het korte antwoord
Oefenen werkt voor capaciteitentesten. Dat staat wetenschappelijk vast. Maar de mate waarin verschilt per onderdeel. Ruimtelijk inzicht is bijvoorbeeld aantoonbaar sterk trainbaar. Bij sommige andere onderdelen is het bewijs voorzichtiger. Hieronder lees je precies hoe sterk een onderdeel reageert op oefening.
Werkt oefenen voor een assessment in het algemeen?
Ja, je kunt je heel goed voorbereiden op een assessment. Dus zowel de capaciteitentest, persoonlijkheidstest en het assessment center kan je allemaal goed voorbereiden. Er zijn onderdelen en types die je beter kunt voorbereiden dan andere onderdelen. Op onze hoofdpagina leggen we uitgebreid uit welke onderdelen je kunt oefenen: heeft oefenen zin voor een assessment?.
Het overkoepelende antwoord voor capaciteitentesten
De grootste meta-analyse over trainbaarheid van assessments gaat specifiek over capaciteitentesten. Hausknecht et al (2007) onderzochten oefen- en hertest-effecten bij cognitieve capaciteitentesten op basis van 50 studies, 107 steekproeven en 134.436 deelnemers.4 Hun bevindingen vormen het overkoepelende antwoord op de vraag of oefenen voor een capaciteitentest zin heeft:
| Situatie | Effectgrootte (δ) | Ongeveer |
|---|---|---|
| Eerste naar tweede afname | 0,26 | P50 → P60 |
| Eerste naar derde afname | 0,56 | P50 → P71 |
| Met gerichte instructie (coaching) | 0,70 | tegenover 0,24 zonder |
| Bij een identieke testvorm | 0,46 | tegenover 0,24 bij afwijkende vorm |
Wat hier staat, is het volgende: een kandidaat die op de eerste afname op het 50e percentiel scoort, zou op basis van de normgegevens van die eerste test naar verwachting op het 60e percentiel uitkomen bij de tweede en op het 71e bij de derde afname.
Het effect is het grootst wanneer er gerichte instructie bij komt en wanneer je oefent met een testvorm die lijkt op de echte test. Dit geldt over de onderdelen heen; in de volgende sectie kijken we naar de verschillen per onderdeel. Het volledige artikel is vrij in te zien via Cornell eCommons.4
Het verschil tussen de onderdelen volgens Hausknecht
Ondanks dat Hausknecht duidelijk vond dat scorewinst optrad voor de gehele capaciteitentest. Kon hij niet bewijzen dat er verschil was tussen de verschillende onderdelen. Daar zat wel verschil in, maar dat was niet significant, statistisch gezien. Hieronder verwijzen wij daarom naar andere onderzoeken die onderzoek naar specifieke onderdelen hebben gedaan.
Trainbaarheid per capaciteitentest onderdeel
De capaciteitentest bestaat uit verschillende onderdelen die in een aantal categorieën vallen. Deze categorieën zijn standaard: abstract, numeriek en verbaal. Ruimtelijk inzicht is een losse categorie die soms onder abstract wordt geschaard maar waar wel los onderzoek naar is gedaan. Daarom nemen wij die ook op in ons overzicht. We geven per categorie aan of het trainbaar is of niet. Daarnaast geven wij onze eigen uitleg van de trainbaarheid erbij.
Ruimtelijk Redeneren – Sterk trainbaar
De trainbaarheid van Ruimtelijk Redeneren is het beste onderbouwd. De grote meta-analyse van Uttal et al (2013) gebaseerd op 217 trainingsstudies vond een gemiddelde effectgrootte van 0,47 (Hedges’ g) voor training ten opzichte van een controlegroep. Belangrijk: die effecten waren duurzaam, ze hielden ook aan na een vertraging tussen training en test en ze verbeterden andere ruimtelijke taken die niet direct geoefend waren. Mannen en vrouwen verbeterden ongeveer even sterk.
Uttal, D. H., et al. (2013). The malleability of spatial skills: A meta-analysis of training studies. Psychological Bulletin, 139(2), 352–402.1
Ons inzicht:
Ruimtelijk redeneren is op de capaciteitentest vaak een vorm van kubussen vouwen of draaien. Daarbij zie je een heel duidelijk leereffect. Door het een aantal keer te oefenen, merk je al snel welke vlakken elkaar nooit kunnen raken. Daardoor leer je snel het juiste antwoord vinden.
Numeriek Redeneren – Trainbaar
Numerieke vaardigheid reageert op oefening, maar het bewijs is genuanceerder dan vaak gesuggereerd. Park en Brannon (2013) toonden in Psychological Science aan dat training van het getalgevoel (het approximate number system) kon zorgen voor beter rekenen. Latere studies leveren echter een gemengd beeld: een replicatiepoging bij volwassenen door dezelfde onderzoeksgroep (Szkudlarek, Park & Brannon, 2021) vond dat effect niet terug. De voorzichtige conclusie: gericht oefenen met numerieke opgaven helpt aantoonbaar voor de test zelf, vooral door snelheid en patroonherkenning. Maar de claim dat je je onderliggende getalgevoel blijvend traint, staat minder vast.
Park, J., & Brannon, E. M. (2013). Training the Approximate Number System Improves Math Proficiency. Psychological Science, 24(10), 2013–2019. Zie ook de replicatiekanttekening in Szkudlarek, Park & Brannon (2021).2
Ons inzicht:
Onderdelen die betrekking hebben op numeriek redeneren zijn bijvoorbeeld: redactiesommen, cijferreeksen, algebra en verhaalsommen. In vier dagen tijd kunnen wij jou niet algebra aanleren. Maar wat wij wel merken, is dat kandidaten in korte tijd veel kennis kunnen ophalen. Voor een capaciteitentest moet je niet op wo-niveau algebra vragen beantwoorden. Het zijn rekenvaardigheden op middelbaar school niveau. Door te oefenen, haal je kennis op zodat je geen onnodige fouten maakt. Dat zie je terug in de scorewinst.
Abstract Redeneren – Trainbaar
Voor abstracte vragen zoals de Raven’s Progressive Matrices is herhaaldelijk gevonden dat gerichte training en formatbekendheid de score verhogen. Het herkennen van patroontypen helpt en het hertest-effect dat we op de hoofdpagina beschrijven, geldt ook hier. De exacte effectgroottes uit afzonderlijke studies lopen uiteen. Daarnaast komt een deel van de winst uit testvaardigheid dan uit een blijvende toename van de onderliggende vaardigheid.
Ons inzicht:
Voor abstracte onderdelen geldt dat ze goed trainbaar zijn. De abstracte onderdelen zijn voornamelijk figuurreeksen en matrixen. Als je die nog nooit gezien hebt, is het lastig om te bepalen wat je moet doen. In onze lessen laten wij zien welke soorten veranderingen er zijn, bijvoorbeeld: kleur, grootte, aantal, positie, oriëntatie. Daardoor wordt het veel makkelijker om op de test patronen te vinden en het antwoord te vinden. Je daadwerkelijke intelligentie of IQ kunnen wij niet trainen in een paar dagen tijd. Maar de patroonherkenning zeker wel.
Verbaal Redeneren – Beperkt trainbaar
Verbale onderdelen reageren het minst sterk op herhaling. Omdat veel verbale items leunen op kennis in plaats van op aanpak. Gerichte instructie en oefening met het format helpt wel. Maar het effect is doorgaans kleiner dan bij ruimtelijke of numerieke onderdelen.
Tendens op basis van Hausknecht et al. (2007) en Messick & Jungeblut (1981). Zie de hoofdpagina voor de kanttekening over significantie.4
Ons inzicht:
Verbaal redeneren is een lastig onderdeel om enorm te verbeteren in korte tijd. Dat komt vooral omdat woordenschat zo’n grote invloed heeft. Als jij een kleinere woordenschat hebt, bijvoorbeeld omdat je de test in het Engels moet maken, wordt het lastiger om de vragen goed te beantwoorden. Maar er zit nog steeds een leereffect in het test format. Je kunt leren om antwoorden uit te sluiten en waar je op moet letten om instinkers te voorkomen zoals de bekende “Niet te beoordelen” stellingen.
Wat betekent dit voor jouw voorbereiding op de capaciteitentest?
Het onderzoek is duidelijk: als jij een abstract, numeriek of ruimtelijke test moet maken, kan je jouw score goed verbeteren door te oefenen. Hoewel verbaal redeneren beperkt trainbaar is, is er daadwerkelijk een trainingseffect. Zoals het onderzoek van Hausknecht aantoont, zorgt oefenen voor de capaciteitentest met instructie (dus lessen) die lijkt op wat je moet maken (realistische testsimulatie) voor een hogere score.
Let op: oefenen maakt je niet onbeperkt beter en het biedt helaas geen garantie. Een capaciteitentest blijft een momentopname dus er kan altijd iets misgaan. Maar door gericht te oefenen, neemt jouw zelfvertrouwen toe, neemt de spanning af en leer je strategieën zodat je jouw echte niveau kunt laten zien.
Bronnen
- Uttal, D. H., Meadow, N. G., Tipton, E., Hand, L. L., Alden, A. R., Warren, C., & Newcombe, N. S. (2013). The malleability of spatial skills: A meta-analysis of training studies. Psychological Bulletin, 139(2), 352–402.
- Park, J., & Brannon, E. M. (2013). Training the Approximate Number System Improves Math Proficiency. Psychological Science, 24(10), 2013–2019. Met replicatiekanttekening: Szkudlarek, E., Park, J., & Brannon, E. M. (2021).
- Bors, D. A., & Vigneau, F. (2003); te Nijenhuis, J., et al. (2007). [Volledige referenties en geverifieerde effectgroottes aanvullen voor publicatie.]
- Hausknecht, J. P., et al. (2007). Retesting in selection: A meta-analysis of coaching and practice effects for tests of cognitive ability. Journal of Applied Psychology, 92(2), 373–385. Vrij in te zien via Cornell eCommons: https://ecommons.cornell.edu/items/97becf46-3c0a-4de4-a48f-79b715ba8446. Messick, S., & Jungeblut, A. (1981). Time and method in coaching for the SAT. Psychological Bulletin, 89, 191–216.
Corstiaan Smit is oprichter van Hellotest en sinds 2013 actief als assessment trainer. Met zijn expertise in capaciteitentesten en strategieën heeft hij duizenden kandidaten succesvol voorbereid op hun assessment. Corstiaan is eindverantwoordelijk voor de ontwikkeling van al het oefenmateriaal en de trainingen, met als doel iedereen een eerlijke kans te geven op zijn of haar droombaan.
Laatst geüpdatet op:
